Het bedwelmen voor de slacht van varkens met CO2 moet verboden worden. Het brengt ernstig dierenleed met zich mee. Beter alternatief op dit moment is elektrisch bedwelmen, mits optimaal toegepast. Er moet snel meer onderzoek komen naar goede bedwelmingsmethoden voor varkens

Als varkens geslacht worden moeten ze volgens de wet worden bedwelmd. In Nederland bedwelmen de meeste grote slachthuizen varkens met koolstofdioxide gas, afgekort COշ. De methode is in Europa wettelijk toegestaan. Caring Vets vindt dat daar verandering in moet komen, omdat deze bedwelming ernstig lijden van de varkens met zich meebrengt.

Hoe werkt CO2 bedwelming?

Bij het bedwelmen met CO2 gaan varkens groepsgewijs een lift in die ze laat afdalen in een put gevuld met een hoge concentratie CO2-gas. Aangezien CO2 zwaarder is dan lucht, bevindt de hoogste concentratie CO2 zich onderin de put. De varkens ademen CO2-gas in en dit leidt tot verlies van bewustzijn. Blootstelling aan CO2 leidt tot een verzuring van de hersenvloeistof, waardoor de zenuwactiviteit afremt en zo tot bewusteloosheid leidt. Bewusteloosheid door CO2 is dus niet het gevolg van zuurstofverdringing, zoals vaak wordt gedacht. Bij de meestal gebruikte concentratie van hoger dan 90% CO2, duurt het ongeveer een halve minuut voor een varken het bewustzijn verliest. Als het varken lang genoeg wordt blootgesteld aan CO2 gaat de bewusteloosheid over in de dood.

Aantasting van het welzijn

Bedwelmen met CO2 brengt bij varkens ernstige negatieve effecten teweeg.

Foto van doorgesneden varkensschedel. Rood omcirkeld is het zeefbeen

Ten eerste: CO2 gas is zuur. Het gas is daardoor pijnlijk en irriterend wanneer de neusslijmvliezen en het zeefbeen ermee in aanraking komen. Dit geldt zowel voor varkens als voor mensen. Mensen kennen de prikkelende werking van CO2 gas waarschijnlijk wel: als koolzuurgas uit frisdrank of bier in de neus en voorhoofdsholte terechtkomt, is dat heel pijnlijk. Onderzoek naar de reacties van varkens op CO2 laten een sterke aversieve (afkeer) reactie zien, die waarschijnlijk het gevolg is van deze pijnlijke prikkeling.

Ten tweede: CO2 geeft, in tegenstelling tot bijvoorbeeld CO (koolmonoxide) of inerte gassen als helium of stikstof, ademnood en het gevoel te stikken. Het lichaam merkt op dat er teveel CO2 in het bloed zit (te weinig zuurstof in het bloed wordt niet opgemerkt). Het verschil tussen CO2 en een inert gas als helium is uit te leggen door te kijken naar de werking van een ‘suicide bag’.[1] Dat is een zak gevuld met  bijvoorbeeld helium, die door mensen wordt gebruikt als methode van zelfdoding. Helium verdringt zuurstof zonder dat het lichaam er iets van merkt. Immers, het tekort aan zuurstof wordt door het lichaam niet geregistreerd. Zo zak je langzaam in slaap tot bewusteloosheid intreedt. CO2 geeft daarentegen hevige reacties. Mensen geven aan dat het inademen van CO2 bij hen leidt tot ademnood, paniek en het gevoel te stikken.[2]

In onderzoeken is duidelijk aangetoond dat varkens een sterke aversieve reactie hebben op blootstelling aan CO2 gas. Het best kan men de effecten van CO2 op het varken met eigen ogen aanschouwen. Dat kan in deze overzichtsvideo van Eyes on Animals of door een slachthuis te bezoeken en de CO2 bedwelming zelf te observeren, al wordt je in de meeste slachthuizen niet toegelaten én kun je niet bij ieder slachthuis onderin de gaskamer kijken.

Onderzoekers van de Animal Sciences Group omschreven de reacties op CO2 als volgt:

‘In de gondel zijn, vanaf het moment dat de gondel naar beneden ging tot het moment het dier volledig ligt, per dier de volgende gedragingen vastgesteld: omdraaien, sprong voorwaarts, achteruitlopen, naar voren vallen, wankelen, zitten, trillen van de hammen, gaspen en zwaar ademen, vallen, glijden, stuiteren, spartelen en fors trappen, oprichten van lichaam, overeind komen, gillen, oprichten van kop. Het omdraaien, een sprong voorwaarts en het achteruitlopen vond plaats op het moment dat de gondel enkele seconden op haar laagste stand was. Deze gedragingen zijn samengevat als een paniekreactie.’(ASG, 2009)

Onderzoeker Velarde constateerde: ‘Alle varkens hebben tijdens de blootstelling aan hoge concentraties CO2 (>70%)  ademnood (aantoonbaar door hijgen) en vertonen een heftige afkeer tegen de CO2, doordat zij proberen te ontsnappen tot aan het moment dat de bewusteloosheid is ingetreden. Dit is onomstotelijk bewijs dat aantoont dat bij CO2 bedwelming het dierenwelzijn in geding is.(Velarde et al. 2007)[3]

 Onderzoek uit 2016 door Merel Verhoeven, Marien Gerritzen, Ludo Hellebrekers, Antonio Velarde vermeldt[4]:

“Time to loss of consciousness was longer in 80C pigs (47 ± 6 s) than in 95C pigs (33 ± 7 s). Time to an iso-electric EEG was similar  in 80C pigs (75 ± 23 s) and 95C pigs (64 ± 32 s). When pigs descended into the well, the earlier entry of 95C pigs into high CO2 atmosphere rather than the concentration of CO2 by itself affected the latency of behavioral responses and decreasing brain activity. During exposure to the gas, 80C and 95C pigs exhibited sniffing, retreat attempts, lateral head movements, jumping, and gasping before loss of consciousness. 95C pigs exhibited all these behaviors on average earlier than 80C pigs after T = 0. But the interval between onset of these behaviors and loss of consciousness and the duration of these behaviors, except gasping, was similar for both treatments. Loss of posture was on average observed in both groups 10 s before EEG-based loss of consciousness. Furthermore, 88% of 80C pigs and 94% of 95C pigs demonstrated muscular contractions before loss of consciousness. The findings provide little reason to conclude on a behavioral basis that these atmospheres are greatly different in their impact on pig welfare”.

Het toepassen van de hoge concentratie van ongeveer 95% CO 2, die nu in de meeste slachthuizen wordt toegepast, betekent een sneller begin van aversieve reactie, maar géén kortere duur van deze  reacties.

Recent onderzoek door Marien Gerritzen van Wageningen Universiteit Research[5] wijst uit dat het toepassen van een andere samenstelling van het gasmengsel, doormiddel van een hoog percentage stikstof toe te voegen geen verbetering oplevert voor het dierenwelzijn. De varkens waren iets sneller bewusteloos, echter de periode van hun aversieve reacties was bij alleen CO2 of bij CO2 + stikstof even lang namelijk 15 seconden ongerief. Op deze wijze een verbetering van het dierenwelzijn bij gasverdoving bereiken blijkt dus niet mogelijk.

Opvallend: CO2 werd verboden in NL in 1979

Al in 1978 heeft bedwelmingsexpert en dierenarts Dr. Hoenderken in Nederland onderzoek gedaan naar het bedwelmen van slachtvarkens met hoge concentraties CO2. Zijn onderzoek toonde aan dat het bedwelmen van slachtvarkens met CO2 gepaard gaat met extreme stress, pijn en ademnood voor het varken. Hoenderken voerde dit experiment in 1979 uit in aanwezigheid van de veterinaire dienst en inspectie. Tijdens dit experiment werd een varken in een plexiglazen box met 80% CO2 getakeld om het bedwelmingsproces te kunnen volgen. De veterinaire dienst was zo geschokt bij het aanschouwen van dit experiment, dat de CO2 bedwelming per direct werd verboden.

Helaas werd 20 jaar later nieuwe EU‐regelgeving van kracht, Richtlijn EC 93/119,  in Nederland van kracht door het Besluit Doden van dieren. Het CO2 bedwelmen van slachtvarkens was weer toegestaan en is dat tot vandaag de dag nog steeds.

Wettelijke eisen aan bedwelmingsmethoden

Deze staan in de Europese verordening  EC Nr. 1099/2009 inzake de bescherming van dieren bij het doden. Kooldioxide gasbedwelming van varkens is toegestaan, als aan bepaalde eisen wordt voldaan, zoals een gasconcentratie hoger dan 80%.

En dat is dus in tegenspraak met artikel 3 van de Verordening waarin staat:
Bij het doden van dieren en daarmee verband houdende activiteiten wordt ervoor gezorgd dat de dieren elke vermijdbare vorm van pijn, spanning of lijden wordt bespaard. (Artikel 3.1) 

De verordening stelt zelf in overweging 6: “de aanbevelingen (van de EFSA, 2004) om het gebruik van koolstofdioxide voor varkens en het gebruik van waterbadbedwelming voor pluimvee geleidelijk uit te bannen, zijn niet in deze verordening opgenomen, omdat uit de effectbeoordeling is gebleken dat die uitbanning op dit moment (2009) in de Europese Unie economisch nog niet haalbaar is”.                                                                                                    Tien jaar en vele onderzoeken later is de ernst van het lijden onontkoombaar, maar is er in de slachthuizen en op wetsgebied nog niets veranderd.

Conclusie: CO2 bedwelming bij varkens gaat gepaard met hevige opwinding en stress, benauwdheid en pijn. De methode voldoet absoluut niet aan de wettelijke eis dat elke vermijdbare pijn, spanning en lijden de dieren moet worden wordt bespaard.

Het wordt hoog tijd dat CO2 bedwelming in de EU geschrapt wordt als toegestane methode van bedwelmen.

In afwachting daarvan adviseert Caring Vets Nederlandse slachthuizen alvast af te stappen van deze methode.

Elektrische bedwelming van varkens is op dit moment een alternatief. Mits de slachthuizen de opdrijfmethoden verbeteren, het bedwelmingsproces optimaal werkt én dat van alle varkens daadwerkelijk wordt vastgesteld dat ze dood zijn vóórdat de varkens het hete broeiwater ingaan

Caring Vets zet zich, zowel in Nederland als binnen Europa in voor een verbod, door te wijzen op het lijden van varkens door deze bedwelmingsmethode.


Bronnen:

[1] https://en.wikipedia.org/wiki/Suicide_bag

[2] Steiner, A.R. et al. Humanely Ending the Life of Animals: Research Priorities to Identify Alternatives to Carbon Dioxide. Animals 20199, 911. Online beschikbaar via https://www.mdpi.com/2076-2615/9/11/911

[3] Velarde et al. Aversion to carbon dioxide stunning in pigs: Effect of carbon dioxide concentration and halothane genotype. Animal Welfare, 16(4):513-522 · November 2007 Online beschikbaar via https://www.researchgate.net/publication/233662005_Aversion_to_carbon_dioxide_stunning_in_pigs_Effect_of_carbon_dioxide_concentration_and_halothane_genotype

[4] Verhoeven M, Gerritzen M, Velarde A, Hellebrekers L, Kemp B. Time to Loss of Consciousness and Its Relation to Behavior in Slaughter Pigs during Stunning with 80 or 95% Carbon Dioxide. Front Vet Sci. 2016;3:38. Published 2016 May 19. doi:10.3389/fvets.2016.00038 –  Online beschikbaar via https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4871862/

[5] M. Gerritzen et al, Verbeteren dierenwelzijn tijdens CO2 verdoven van slachtvarkens – WUR rapport 1181 – Online beschikbaar via: https://www.rijksoverheid.nl/binaries/rijksoverheid/documenten/rapporten/2019/09/04/bijlage-4-verbeteren-dierenwelzijn-tijdens-co2-verdoven-van-slachtvarkens/19208763.bijlage4_Verbeteren+dierenwelzijn+tijdens+CO2+verdoven+van+slachtvarkens.pdf